اَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَهِ وَفی کُلِّ ساعَهٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً
آرشیو پرسش و پاسخ ها: ریاضت و رهبانیت
راه تقویت صبر و استقامت
چند ویژگی‌ اخلاقی‌ که‌ باعث‌ استقامت‌، شجاعت‌، تقویت‌ ایمان‌ و تقوا می‌شود چیست‌؟

الف‌) برای‌ به‌ دست‌ آوردن‌ صبر واستقامت‌ به‌ نکات‌ ذیل‌ توجه‌ نمائید: پیامبر(ص‌) فرمودند: «هر که‌ خود را به‌ صبر وادارد، خداوند او را صبور گرداند». امام‌ علی‌(ع‌) فرمود: «صبر تحقق‌ نمی‌یابد مگر آن‌ که‌ رنج‌ ضد عادت‌ را تحمل‌ کنی‌» و نیز:ریشه‌ صبر، داشتن‌ یقین‌ راستین‌ به‌ خداست‌»؛ (ترجمه‌ میزان‌الحکمه‌، ج‌ ۶، ص‌ ۲۹۷۶). بنابراین‌: ۱- مبنای‌ نظری‌ استقامت‌ خداشناسی‌ (توحید و یقین‌) است‌. ۲- اساس‌ استقامت‌ یقین‌ است‌ (تعیین‌ هم‌ در حیطه‌ نظر و هم‌ در عرصه‌ عمل‌ و حالات‌ نفسانی‌گسترده‌ است‌). ۳- استقامت‌ همراه‌ با تلاش‌ و تحمل‌ سختی‌ ترک‌ عادات‌ قدیم‌ و کسب‌ عادات‌ جدید است‌. ۴- از گام‌های‌ نخست‌ در تحقق‌ استقامت‌ این‌ است‌ که‌ شخص‌ خود را به‌ استقامت‌ وادارد وخود را دارای‌ استقامت‌ نشان‌ دهد و مانند یک‌ شخص‌ صبور عمل‌ کند. برای‌ تقویت‌ استقامت‌ رعایت‌ موارد زیر مؤثر است‌. ۱- روایاتی‌ که‌ در فضیلت‌ صبر و استقامت‌ رسیده‌ حتماً مطالعه‌ کنید. ۲- روایاتی‌ که‌ در فضیلت‌ مبتلا بودن‌ به‌ مشکلات‌ دنیوی‌ وارد شده‌ مورد مطالعه‌ قرار دهید. ۳- متذکر شوید که‌ زمان‌ مصیبت‌ و بلا اندک‌ و وقت‌ آن‌ کوتاه‌ است‌ و به‌ زودی‌ از آن‌ رهایی‌خواهید یافت‌ و اصولاً عمر دنیا کوتاه‌ است‌. ۴- بیندیشید که‌ بی‌صبری‌ چه‌ فایده‌ای‌ دارد و چه‌ ضررهایی‌ بر آن‌ مترتب‌ است‌. ۵- احوال‌ کسانی‌ را که‌ به‌ بلای‌ عظیم‌تر از شما گرفتار شده‌اند و مشکلات‌ گذشته‌ و حالشان‌ با شما قابل‌ مقایسه‌ نیست‌، به‌ذهن‌ آورید و شکر کنید که‌ شما کمتر مبتلا بوده‌ و هستید. ۶- بدانید که‌ چه‌ بسا مصیبت‌ و گرفتاری‌ دلیل‌ فضل‌ و سعادت‌ انسان‌ است‌. ۷- بدانید که‌ بعد از هر غمی‌ شادی‌ و در عقب‌ هر محنتی‌ راحتی‌ است‌. همان‌ طور که‌ قرآن‌ با تأکید می‌فرماید: «فان‌ مع‌ العسریسراً ان‌ مع‌ العسر یسراً»؛ (انشراح‌، آیات‌ ۵ و ۶). ۸- بدانید آنچه‌ رسیده‌ از دوست‌ رسیده‌ و انسان‌ باید از آن‌ چه‌ که‌ از سوی‌ محبوب‌ به‌ او رسیده‌، دلشاد گردد. ۹- احوال‌ پیامبران‌ و بزرگان‌ را مطالعه‌ کنید. هیچ‌ کس‌ را نخواهید یافت‌ که‌ بدون‌ زحمت‌ و استقامت‌ به‌ جایی‌ رسیده‌ باشد. ۱۰- مهمتر از همه‌ اینها شرح‌ صدر است‌؛ یعنی‌، روح‌ انسان‌ آن‌ قدر گسترش‌ یابد و اندیشه‌ وی‌ آن‌ گونه‌ تعالی‌ یابد که‌بسیاری‌ از این‌ مشکلات‌ برای‌ او نه‌ مشکل‌ بلکه‌ یک‌ امر طبیعی‌ و لازمه‌ کار و برنامه‌ و سعادتمندی‌ وی‌ تلقی‌ شود. در این‌خصوص‌ ر.ک‌: تفسیر نمونه‌، ج‌ ۲۷، صص‌ ۱۲۱ - ۱۲۸). برای‌ آگاهی‌ بیشتر ر.ک‌: ۱- معراج‌ السعاده‌، ص‌ ۶۴۳ - ۶۵۹،ملا احمد نراقی‌؛ ۲- چهل‌ حدیث‌، حدیث‌ ۱۶،امام‌ خمینی‌ ب‌) برای‌ تحصیل‌ شجاعت‌، توجه‌ به‌ توصیه‌های‌ زیر مفید است‌: - شناخت‌ ارزش‌ شجاعت‌ و ضد ارزش‌ بودن‌ ترس‌، - درک‌ معنای‌ درست‌ از شجاعت‌ (چون‌ برخی‌ شجاعت‌ را صرفاً در برخورد و مقابله‌ خلاصه‌ می‌کنند حال‌ آن‌ که‌ در برخی‌موارد فرو بردن‌ خشم‌ شجاعت‌ است‌)، - همنشینی‌ با افراد شجاع‌ و دوری‌ از افراد ترسو و دون‌ همت‌، - مطالعه‌ احوال‌ بزرگان‌ تاریخ‌ و تأمل‌ در خلق‌ و خوی‌ آنها، - تمرین‌ شجاعت‌؛ به‌ این‌ معنا که‌ در جای‌ خود تصمیم‌ خویش‌ را عملی‌ کنیم‌، مثلاً اگر کسی‌ کار خلافی‌ انجام‌ می‌دهد بدون‌واهمه‌ به‌ او تذکر دهیم‌ و یا در برابر عوامل‌ ترس‌ برخلاف‌ جهت‌ آن‌ عمل‌ کنیم‌. علی‌(ع‌) فرموده‌ است‌: زمانی‌ که‌ از چیزی‌ ترسان‌ شدی‌ خود را در آن‌ بیفکن‌. ضمناً مطالعه‌ کتب‌ اخلاقی‌ مانند: «معراج‌ السعاده‌» و «نقطه‌های‌ آغاز در اخلاق‌ عملی‌» در این‌ زمینه‌ مفید است‌. ج‌) استواری‌ در دین‌ برآیند قوت‌ ایمان‌ است‌. برای‌ تقویت‌ ایمان‌، عمل‌ به‌ سفارش‌های‌ زیر را توصیه‌ می‌کنیم‌: ۱- از غذای‌ حرام‌ پرهیز کنید، ۲- گناهان‌ را به‌ طور کلی‌ ترک‌ نمایید، ۳- واجبات‌ مخصوصاً نمازها را در اول‌ وقت‌ بخوانید، ۴- تا آن‌ جا که‌ می‌توانید نمازهای‌ مستحبی‌ مخصوصاً نماز شب‌ را ترک‌ نکنید، و... . ان‌شاءالله که‌ به‌ مرور دل‌ شما نورانی‌ و ایمان‌ شما محکم‌ خواهد شد و مورد رحمت‌ و محبت‌ خاص‌ خداوند قرار خواهیدگرفت‌. د) برای‌ تقویت‌ تقوا باید در دو بعد نظری‌ و عملی‌ اقدام‌ نمود. در بعد نظری‌ باید با تقویت‌ مبانی‌ عقیدتی‌، به‌ ساختمان‌ وچهارچوب‌ عقاید استحکام‌ بخشید و سپس‌ با عمل‌، در راسخ‌تر شدن‌ آنها کوشید. در این‌ زمینه‌ مطالعه‌ منظم‌ کتاب‌های‌ زیر توصیه‌ می‌شود: ۱ـ گناهان‌ کبیره‌،شهید دستغیب‌ ۲ـ جهان‌بینی‌ اسلامی‌،شهید مطهری‌ ۳ـ نامه‌ها و برنامه‌ها،حسن‌ زاده‌ آملی‌ ۴ـ نقطه‌های‌ آغاز در اخلاق‌ عملی‌،مهدوی‌ کنی‌ آنچه‌ در بعد عملی‌ می‌توان‌ ارائه‌ نمود آن‌ است‌ که‌: عمل‌ به‌ تکالیف‌ دینی‌، بهترین‌ و کامل‌ترین‌ راه‌ برای‌ نیل‌ به‌ درجه‌ تقوااست‌. قرآن‌ مجید درباره‌ روزه‌ می‌فرماید: «روزه‌ بر شما واجب‌ شد چنان‌ که‌ بر پیشینیان‌ شما واجب‌ گشت‌، باشد که‌ تحصیل‌تقوا کنید». و در آیه‌ دیگر فرموده‌ است‌: «از صبر و نماز کمک‌ بگیرید»