آرشیو پرسش و پاسخ ها: دین شناسی
مفهوم دقيق دين
مفهوم دقيق دين چيست؟

پاسخ: براي آگاهي از مفهوم دقيق دين بايد به سه نكته ذيل توجه كرد:
يك. دين در يك نگاه كلي، به دو دسته بشري و الهي تقسيم مي‏شود. دين بشري، ساخته انسان است و او به دليل برخي نيازهاي فردي يا اجتماعي‏اش، ناگزير، از باورهايي پيروي مي‏كند؛ براي مثال، بت مي‏پرستد يا به نيروهاي جادويي و مانند آن مي‏گرايد. ولي دين الهي ريشه در جهان غيب دارد و بر وحي استوار است. مراد از دين دراين نوشتار، فقط دين الهي ووحياني است؛ چرا كه دين بشري از حقيقت تهي است.
دو. آن نوع از دين كه در اينجا در صدد تعريف آن هستيم، به معناي مكتب است با محتوا و مفاد وحياني و به مفهوم آموزه‏ها و گزاره‏هاي وحياني ارسالي از سوي خدا براي بشر، نه دين به معناي دين‏داري و ايمان و مانند آن، كه وصف انسان دين‏ورز و حاصل دين‏داري اوست.    دين‏شناسي، عبدالله جوادي آملي، تحقيق و تنظيم از محمدرضا مصطفي پور، ص 26.    توضيح آن كه دين گاهي با نگاه شخصي و از نظر فعل انساني، يعني تديّن و تلاش فكري و عملي در راه دين‏ورزي تعريف مي‏شود؛ و گاهي، به عنوان مكتب و آيين و يا راه و روش دين‏داري و بدون لحاظ جنبه انساني آن. اين دو تعريف با هم تفاوت دارند؛ زيرا دو نوع نگاه و رويكرد به دين است.
براي نمونه، گاهي گفته مي‏شود: دين، عبارت است از تلاشها و فعاليتهاي بشري كه از اعتقاد به قواي ماوراي طبيعت سرچشمه گرفته و بشر، وابستگي خود را به آن حس مي‏كند؛ و گاهي نيز گفته مي‏شود: دين، عبارت است از مجموعه عقايد، اخلاقيات، قوانين و مقرراتي كه براي اداره امور جامعه انساني و پرورش انسانها تشريع و ارسال شده است.
در تعريف اول، اصل دين و مكتب تعريف نشده، بلكه جنبه تديّن و تعلقش به انسان مؤمن مد نظر قرار گرفته است. در تعريف دوم، اصل دين به عنوان يك مكتب و راه و روش دين‏داري، تعريف شده است. در اينجا تعريف دوم مد نظر و معتبر است. تعريفهاي دين را با اين نگاه مورد ارزيابي قرار خواهيم داد.
سه. پي بردن به حقيقت دين، مشروط به اين است كه در آغاز مفهوم عميق دين شناخته شود. البته ارائه تعريف مفهومي از دين، به طوري كه جامع و مانع باشد، نيز به دليل گستردگي و تنوع مسائل ديني و خواص و كاربردهاي گوناگون آموزه‏هاي ديني، با دشواري‏هايي رو به رو است. يكي از دين‏پژوهان غربي مي‏نويسد:
دين به اندازه‏اي ساده است كه هر بچه عاقل و بالغ و يا آدم بزرگ مي‏تواند يك تجربه ديني حقيقي داشته باشد و به اندازه‏اي جامع و پيچيده است كه فهم كامل و بهره‏گيري تام از آن، نيازمند تجزيه و تحليل مي‏باشد. ... دين به اندازه‏اي غني و فراگير است كه جنبه‏هاي متفاوت آن، كاملاً به‏حق و براي طبايع مختلف به گونه‏هاي متفاوتي مهم جلوه مي‏كند.    اديان زنده جهان، رابرت ا. هيوم، ترجمه عبدالرحيم گواهي، ص 18 و 20.   
نويسنده ديگري مي‏نويسد:
شايد هيچ كلمه ديگري غير از دين نباشد كه همواره آشكارا و خيلي صاف و ساده به كار رود، ولي در واقع نمايانگر نگرشهايي باشد كه نه فقط بسيار متفاوتند، بلكه گاه مانعة الجمع‏اند.    فرهنگ و دين، ترجمه خرمشاهي و ديگران، ص 202.   
واژه دين، مترادف حكم و قضا، رسم و عادت، شريعت و مذهب، همبستگي و غير آن آمده است.    لغت نامه دهخدا، ذيل واژه دين.    در كاربردهاي قرآني نيز معاني متعددي همچون: جزا، حساب، قانون، شريعت، طاعت و بندگي، تسليم و انقياد، اسلام، روش و رويه، توحيد و خداپرستي، براي دين آمده است.    ر.ك. مجمع البحرين، شيخ فخرالدين طريحي، ج 1، ص 76 ـ 77؛ مفردات الفاظ قرآن، راغب، ص 175؛ قاموس قرآن، سيد علي اكبر قرشي، ج 2، ص 380 ـ 381.   
(3 رای)
این مقاله مفید بود
این مقاله مفید نبود

نظر (0)
ارسال یک نظر جدید
 
 
نام کامل :
پست الکترونیک :
نظر:
تأیید کد امنیتی 
 
لطفا متنی را که در کادر زیر می بینید وارد نمایید

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام