آرشیو پرسش و پاسخ ها: *سبک زندگی و تمدن نوین اسلامی*
حضور قلب در نماز

پرسش:
من خيلى دلم مى‏ خواهد نمازهايم را خوب و دقيق بخوانم ولى هر چقدر سعى مى‏ كنم باز احساس مى‏ كنم كه سر نمازحواسم پرت شده به جاهاى ديگرى فكر مى‏ كنم. گاهى اوقات دو بار سه بار نماز مى‏ خوانم و مى ‏گويم اين بار ديگر من به چيز ديگرى فكر نمى‏ كنم ولى باز متوجه مى ‏شوم كه چيزهاى ديگر به فكرم آمده است.
پاسخ:
قبلاً راههاى حضور قلب را گفته بوديم، اما در اينجا من به آن پنج شش مورد اشاره مى ‏كنم.
يكى اينكه انسان از قبل از اينكه وقت نماز فرا برسد يواش يواش خودش را آماده بكند، از زمانى كه مى‏ خواهد وضو بگيرد حتى قبل از اينكه مى‏ خواهد وضو بگيرد يواش يواش بفهمد كه مى‏ خواهد در مقابل خداوند متعال بايستد، و مى‏ خواهد با خدا سخن بگويد. اينجور نباشد كه مشغول به امور متفرقه باشد تا زمانى كه مى‏ خواهد تكبيرة الاحرام را بگويد، آن زمان تازه مى‏ خواهد وارد نماز بشود. اگر اينگونه باشد تا ركعت سوم و چهارم وارد نماز نمى‏ شود، تا مى ‏رود وارد نماز بشود فكرش را عوامل متعدد درونى و بيرونى پراكنده مى‏ كنند، و از نماز منحرف مى ‏كنند. و باز اواخر نماز يادش مى ‏آيد كه دارد نماز مى ‏خواند تا دوباره بخواهد برگردد به نماز، نماز ديگر تمام شده است. اين يك نكته كه انسان از قبل خودش را آماده كرده باشد.
نكته دوم اينكه اگر واقعاً انسان دقت كند در معناى نماز منتها اين در معانى نماز دقت كردن را قبل از اينكه كلمه را بگويد، معنايش را به ذهنش بياورد، نه بعد از اينكه رد مى‏ شود، ذهن به دنبال معنا برود وقتى مى‏ خواهد بگويد «اهدنا الصراط المستقيم» (الفاتحه: 6) قبلاً به ذهنش معناى جمله را بياورد.
نكته سوم اينكه در حال نماز توجه داشته باشد كه با كى سخن مى‏ گويد خداوند الآن به او توجه كرده است؛ يعنى الآن نظر خداوند متعال متوجه اوست. اگر اين توجه باشد كه خداوند دارد مرا مى ‏بيند و به من توجه كرده است و اين نماز خواندن من به خاطر آن لطف و نظر رحمت خداست، و او هم از اين نماز من خشنود است، اين را اگر انسان دقت داشته باشد كه مطلب مهمى است، و نياز به بحث مفصلى دارد حضور قلب قطعاً مى ‏آيد. نسبت به انسانهاى معمول هم اينجورى است. اگر مثلاً يك شخصيت بزرگى با ما صحبت بكند، هرگز حواسمان پرت نمى ‏شود، و وقتى دارد با ما صحبت مى ‏كند ما فكرمان جاى ديگرى نيست، طورى كه اصلاً نفهميم چه داريم مى‏ گوييم يا او دارد چه مى ‏گويد؟ ما مثلاً مى ‏خواهيم با رهبر معظم انقلاب صحبت بكنيم هرگز فكرمان منحرف نمى ‏شود كه نفهميم داريم چه مى‏ گويم، دقيقاً كلمه به كلمه و هر حرفى كه استعمال مى ‏كنيم رويش عنايت داريم. حالا انسان دارد با خدا سخن مى‏ گويد اين خود به خود حواسش جمع مى‏ شود و هيچ عاملى حواس او را پرت نمى‏ كند.
نكته چهارم اينكه توجه داشته باشد حضور قلب چه فايده ‏هايى دارد، عدم حضور قلب چه ضررهايى دارد. اما اگر چيزى برايمان مهم باشد فايده‏اش را تصور كرده باشيم، باور كرده باشيم اصلاً حواسمان از آن منحرف نمى ‏شود. گاهى ممكن است شب نگذارند بخوابيم، يك امر مهمى كه از نظر ما فايده ‏اش خيلى مهم باشد، حالا چه فايده مادى چه معنوى. اگر چنين امر مهمى داشته باشيم، خواب و خوراك را از ما مى ‏گيرد. حالا اگر توجه داشته باشيم اين حضور قلب چقدر ارزش دارد و چه فايده با عظمتى دارد، امكان ندارد كه حواس انسان پرت شود.
نكته ديگر اين كه انسان، حالتِ نمازگزار به خودش بگيرد. لباس خاص، لباس تميز، حتى المقدور سفيد، معطر، و خلاصه در زىّ نمازگزار دربيايد، و خود اين لباس مؤثر است. انسان اگر بخواهد با لباس معمولى ورزش كند، معمولاً نمى ‏تواند ورزش كند جست و خيزش نمى ‏آيد. اما همين‏قدر كه لباس را عوض مى ‏كند و لباس ورزش مى‏ پوشد، در عين حالى كه مثلاً سنش بالا است ورزشكار هم نيست اما همين لباس او را به حركت درمى‏ آورد. حال اگر انسانى حالت نمازگزار به خودش بگيرد، زىّ نمازگزار داشته باشد، آداب و شرايطى كه گفتم را مراعات كند اگر مرد است عبا به دوشش بيندازد، با لباس تميز و معطر به نماز بايستد. مثلاً در روايات و فتواها هم داريم كه دكمه‏ هاى لباس باز نباشد.
نكته آخر اين كه بعد از نماز انسان مشغول به تعقيب بشود، به عبارت ديگر، نماز ما پنج دقيقه نباشد، يك ربع قبلش شروع بكنيم، يواش يواش وارد نماز بشويم و يك ربع بعدش هم داخل نماز باشيم، اين نماز اثر دارد، و قلب را حاضر نگه مى ‏دارد. و خواندن نوافل كه در روايات زياد به آن اشاره شده براى همين است: امام باقر(ع) فرمود كه: نماز مقداريش قبول مى‏ شود كه توجه و حضور قلب داريد، راوى گفت كه پس ما هلاك و بدبخت شديم، امام فرمودند: نوافل جبران مى‏ كند. ( بحارالانوار، ج 84 ، ص 27 و 28) نافله‏ ها جبران مى‏ كند. خواندن نافله‏ ها مخصوصاً نافله‏ هايى كه قبل از نماز خوانده مى ‏شود مثل نوافل ظهر و عصر و نافله صبح، آن نافله‏ هايى كه قبل از نماز خوانده مى ‏شود، انسان را آماده ورود به نماز مى كند گرچه در نمازهاى ديگر هم كم و بيش اين هست، اين نافله‏ ها هم خود به خود كمبود حضور قلب را ترميم مى ‏كند. البته اين بحث به توضيحات بيشترى نياز دارد.
منبع: کتاب پاسخ به پرسش ها و شبهات ج 2 / استاد رضا محمدی/ انتشارات زمزم هدایت/ پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام

(0 رای)
این مقاله مفید بود
این مقاله مفید نبود

نظر (0)
ارسال یک نظر جدید
 
 
نام کامل :
پست الکترونیک :
نظر:
تأیید کد امنیتی 
 
لطفا متنی را که در کادر زیر می بینید وارد نمایید

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام